ปิ่นโตเคลือบสามชั้นลายกุหลาบแดง

สมาคมวัฒนธรรมแต้จิ๋วและภาษา (ประเทศไทย) ขอนำเสนอภาชนะที่เดินทางออกจากบ้านบ่อยที่สุดชิ้นหนึ่งในเรือนชาวแต้จิ๋ว ปิ่นโตเคลือบที่คนแต้จิ๋วเรียกว่า "เจียะ แกะ" ภาชนะที่ทำหน้าที่พาอาหารข้ามรั้วบ้านไปหาคนอื่น

ปิ่นโตใบนี้เป็นเหล็กเคลือบอีนาเมลพื้นสีขาวนวลสามชั้นซ้อนกัน แต่ละชั้นเดินเส้นสีเขียวเข้มที่ขอบบนและขอบล่าง ตัวชั้นพิมพ์รูปลอกช่อกุหลาบแดงสลับดอกเล็กสีขาวเหลืองไว้กลางใบ ฝาครอบทรงกลมแบนพิมพ์ลายเดียวกันซ้ำอีกสองช่อ โครงหิ้วเป็นโลหะทาสีขาวโค้งขึ้นไปรวบเป็นหูจับเหนือฝา มีสลักยึดสองข้างสำหรับล็อกชั้นทั้งหมดให้แน่นก่อนยก ผิวเคลือบเป็นมันวาวสม่ำเสมอ มีรอยกะเทาะเล็ก ๆ ตามขอบและตามมุมที่กระทบบ่อยจนเห็นเนื้อเหล็กสีเข้มข้างใน ซึ่งเป็นร่องรอยที่บอกอายุการใช้งานได้ตรงที่สุด

ปิ่นโตเคลือบเข้ามาแทนที่ปิ่นโตไม้และตะกร้าใส่อาหารในครัวเรือนชาวจีนโพ้นทะเลตั้งแต่ราวกลางคริสต์ศตวรรษที่ ๒๐ เพราะล้างง่าย ไม่อมกลิ่น ไม่ขึ้นราในอากาศชื้น และทนความร้อนได้โดยไม่บิดตัว ในชีวิตประจำวันปิ่นโตทำหน้าที่ส่งข้าวกลางวันจากบ้านไปยังร้านค้า โรงสี หรือแผงในตลาดที่คนในครอบครัวเฝ้าอยู่ ชั้นล่างใส่ข้าว ชั้นกลางใส่กับข้าวน้ำ ชั้นบนใส่ของแห้งหรือของหวาน การแยกชั้นเช่นนี้ทำให้อาหารไม่ปนกันและยังอุ่นอยู่เมื่อถึงมือผู้รับ

หน้าที่ที่สำคัญกว่านั้นคือการเป็นภาชนะของงานพิธี ในวัฒนธรรมแต้จิ๋วการส่งอาหารไปให้อีกบ้านหนึ่งไม่ใช่การให้ของกินเฉย ๆ แต่เป็นการประกาศความสัมพันธ์ ปิ่นโตจึงถูกใช้บรรจุของไหว้ไปศาลเจ้า ส่งขนมและอาหารเจไปวัดในเทศกาลกินเจ ส่งของหวานไปบ้านญาติในวันตรุษและวันสารทจีน และในงานมงคลจะใช้เป็นคู่เช่นเดียวกับภาชนะมงคลชิ้นอื่น ๆ ธรรมเนียมที่เคร่งครัดคือห้ามส่งปิ่นโตเปล่ากลับคืน เจ้าของบ้านที่รับของจะใส่ของกลับลงไปเสมอ ไม่ว่าจะเป็นข้าวสาร ส้ม หรือขนม เพราะการคืนภาชนะเปล่าถือว่าตัดสายสัมพันธ์

การเก็บรักษาปิ่นโตใบนี้ไว้ในนิทรรศการจึงไม่ได้เก็บเพราะเป็นเครื่องเคลือบเก่า หากเป็นการเก็บรักษาระบบความสัมพันธ์ที่คนรุ่นก่อนใช้ภาชนะใบเดียวทำงานแทนคำพูด ทั้งการบอกว่าไม่ลืมกัน การบอกว่ายังนับเป็นญาติ และการบอกว่าอาหารมื้อนี้ตั้งใจทำเผื่อคนอีกบ้านหนึ่ง