“ตระกูลหวั่งหลี ตำนานคหบดีแต้จิ๋วแห่งสองแผ่นดิน”

“หวั่งหลี” (Wanglee) เป็นหนึ่งในตระกูลคหบดีชาวไทยเชื้อสายจีนที่เก่าแก่และมีบทบาทสำคัญในหน้าประวัติศาสตร์เศรษฐกิจของประเทศไทย โดยมีจุดเริ่มต้นและสายใยที่เชื่อมโยงกับ “เมืองซัวเถา” (Shantou หรือ Swatow) ในมณฑลกวางตุ้ง ประเทศจีน อย่างลึกซึ้ง

ความเชื่อมโยงที่สำคัญระหว่างตระกูลหวั่งหลีและเมืองซัวเถา มีดังนี้:

1. ถิ่นกำเนิดของบรรพบุรุษ

ต้นตระกูลหวั่งหลีในประเทศไทยคือ นายตันฉื่อฮ้วง (Tan Chue Huang) ชาวจีนแต้จิ๋วจากหมู่บ้านโจ่ยโค่ย อำเภอเท่งไฮ่ (Chenghai) ในเขตเมืองซัวเถา ประเทศจีน ท่านเคยเดินทางมาค้าขายกับบิดาตั้งแต่ พ.ศ. 2401 ในสมัยรัชกาลที่ 4 ก่อนตัดสินใจตั้งรกรากในสยามเมื่อ พ.ศ. 2414 ในต้นรัชสมัยรัชกาลที่ 5 โดยนำข้าวไทยไปค้าขายและนำผ้าไหมแพรพรรณจากจีนกลับมาขายในไทย ท่านได้บุกเบิกธุรกิจค้าข้าวและกิจการโรงสีจนเจริญรุ่งเรือง วางรากฐานให้ทายาทรุ่นต่อมาขยายกิจการสู่การเดินเรือ การเงิน และการธนาคาร (ซึ่งพัฒนาเป็นธนาคารหวั่งหลีในเวลาต่อมา)

2. เส้นทางการค้า กรุงเทพฯ - ซัวเถา

ในยุคที่ธุรกิจของตระกูลหวั่งหลีเฟื่องฟู ทางตระกูลได้ดำเนินธุรกิจเดินเรือขนส่งสินค้าและผู้โดยสารระหว่างประเทศ โดยมีเส้นทางเดินเรือหลักที่เชื่อมโยงระหว่าง กรุงเทพฯ - ซัวเถา - ฮ่องกง - สิงคโปร์ ซัวเถาจึงเป็นเมืองท่าศูนย์กลางที่สำคัญยิ่งในการนำเข้าสินค้าจากจีนสู่สยาม และส่งออกข้าวจากสยามกลับไปยังจีน

ท่าเรือ “ฮวยจุ่งล้ง” (火船廊 แปลว่า ท่าเรือกลไฟ) สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2393 โดยพระยาพิศาลศุภผล (ชื่น) ต้นตระกูลพิศาลบุตร ริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งคลองสาน ในอดีตคือท่าเรือกลไฟขนาดใหญ่ที่รับเรือสินค้าและเรือโดยสารจากเมืองซัวเถา และเป็นประตูบานแรกที่ชาวจีนแต้จิ๋วโพ้นทะเลจำนวนมากก้าวเท้าขึ้นสู่แผ่นดินสยาม ต่อมาใน พ.ศ. 2462 (ค.ศ. 1919 อันเป็นที่มาของชื่อ “ล้ง 1919”) นายตันลิบบ๊วย ทายาทรุ่นที่ 2 ของตระกูลหวั่งหลี ได้ซื้อท่าเรือแห่งนี้และใช้เป็นโกดังค้าข้าวและสำนักงานของตระกูล กระทั่งได้รับการบูรณะเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์ในชื่อ ล้ง 1919 ที่รู้จักกันในปัจจุบัน

ปัจจุบัน ซัวเถายังคงเป็นเมืองที่มีความสำคัญทางประวัติศาสตร์สำหรับชาวไทยเชื้อสายจีนแต้จิ๋วจำนวนมาก รวมถึงเป็นเมืองศูนย์กลางทางวัฒนธรรมแต้จิ๋วที่ลูกหลานชาวจีนในไทยมักจะเดินทางกลับไปเยี่ยมเยือนและตามรอยบรรพบุรุษ