ย่านกากี่นั้ง ตอนที่ 1: “ตรอกจันทน์–วัดดอน–เจริญราษฎร์” — ถิ่นแต้จิ๋วเก่าแก่ริมพระนคร บ้านของสมาคม
เปิดซีรีส์ตามรอยชุมชนชาวไทยเชื้อสายจีนทั่วไทย ประเดิมด้วยย่านที่สมาคมฯ ตั้งอยู่ — จากตรอกเล็กสมัยรัชกาลที่ 5 สู่ชุมชนแต้จิ๋วที่มีทั้งศาลเจ้า สมาคม และสุสานอายุกว่า 120 ปี
👁 เข้าชม 36·📤 แชร์ 0
สมาคมวัฒนธรรมแต้จิ๋วและภาษา (ประเทศไทย) ขอเปิดซีรีส์บทความชุดใหม่ "ย่านกากี่นั้ง" พาผู้อ่านตามรอยชุมชนชาวไทยเชื้อสายจีนในย่านต่างๆ ทั่วประเทศ และไม่มีที่ใดเหมาะจะเป็นตอนแรกไปกว่า "ย่านบ้านของเราเอง" — ตรอกจันทน์ วัดดอน และเจริญราษฎร์ ในเขตสาทร–บางคอแหลม ถิ่นฐานเก่าแก่ของพี่น้องชาวแต้จิ๋วริมพระนคร ซึ่งเป็นที่ตั้งของที่ทำการสมาคมฯ ในปัจจุบัน
ย้อนกลับไปในสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 5 เมื่อการค้าขายกับต่างชาติขยายตัว ชาวจีนโพ้นทะเลโดยเฉพาะชาวแต้จิ๋วและกวางตุ้ง ได้ขยับขยายถิ่นฐานจากย่านเยาวราชและบางรัก ลัดเลาะตามแนวถนนเจริญกรุงลงมาทางทิศใต้ มาปักหลักทำมาหากินในแถบตรอกจันทน์ ซึ่งในอดีตเป็นเพียงตรอกเล็กๆ คดเคี้ยว — คนเก่าแก่ในย่านยังเรียกขานกันติดปากว่า "กิ่งจันทน์" — ก่อนจะได้รับการตัดขยายเป็น "ถนนจันทน์" ในเวลาต่อมา ย่านนี้จึงค่อยๆ เติบโตเป็นชุมชนที่มีทั้งวัดไทย วัดจีน ศาลเจ้า โรงเรียน สมาคมจีน และสุสานจีน อยู่ร่วมกันอย่างกลมกลืน ท่ามกลางเพื่อนบ้านหลากเชื้อสายทั้งไทย จีน มลายู และทวาย อันเป็นเสน่ห์เฉพาะตัวของเขตบางคอแหลม–สาทร
หมุดหมายสำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของย่านคือ "สุสานแต้จิ๋ว" หรือที่ชาวบ้านเรียกกันว่า "ป่าช้าวัดดอน" บนถนนจันทน์ แขวงทุ่งวัดดอน ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2442 ในปลายรัชกาลที่ 5 ด้วยพลังศรัทธาของคหบดีและพี่น้องชาวแต้จิ๋วที่ร่วมกันบริจาคทรัพย์ซื้อที่ดินรวม 4 ครั้ง เป็นเงิน 33,500 บาทในสมัยนั้น ได้เนื้อที่ราว 120 ไร่ นับเป็นสุสานจีนสาธารณะขนาดใหญ่ที่สุดในเขตชั้นในของกรุงเทพฯ สะท้อนธรรมเนียม "กากี่นั้ง" อย่างแท้จริง — คนแต้จิ๋วร่วมแรงร่วมใจสร้างที่พำนักสุดท้ายให้แก่พี่น้องร่วมแซ่ร่วมถิ่นที่จากบ้านเกิดมาไกล โดยไม่ทอดทิ้งกันแม้ในวาระสุดท้ายของชีวิต และในย่านวัดดอนแห่งนี้เอง ยังเป็นที่ตั้งของโรงเรียนโกศลวิทยา (泰京普智学校) ซึ่งในอดีตเป็นโรงเรียนจีนขนาดใหญ่ประจำย่าน ที่ลูกหลานชาวจีนแถบนี้ได้ร่ำเรียนทั้งวิชาสามัญและภาษาของบรรพบุรุษ — และเป็นโรงเรียนประถมของผู้เขียนเองด้วย ความทรงจำวัยเยาว์ในรั้วโรงเรียนจีนแห่งนี้ คือส่วนหนึ่งที่หล่อหลอมความผูกพันต่อภาษาและวัฒนธรรมแต้จิ๋วมาจนทุกวันนี้ เกร็ดน่ารู้อีกข้อ: โรงเรียนแห่งนี้ยังเคยเป็นสถานที่ถ่ายทำภาพยนตร์เรื่อง给阿嬷的情书"Dear You" อีกด้วย
กาลเวลาผ่านไปกว่าศตวรรษ พื้นที่แห่งนี้ได้รับการปรับปรุงครั้งใหญ่เมื่อ พ.ศ. 2539 กลายเป็น "สวนสุขภาพสมาคมแต้จิ๋ว" สวนสาธารณะร่มรื่นใจกลางเมืองที่เปิดให้ประชาชนเข้าออกกำลังกายทุกวัน ภาพผู้คนวิ่งออกกำลังกายท่ามกลางฮวงซุ้ยเก่าแก่ กลายเป็นภาพความทรงจำร่วมอันมีเอกลักษณ์ของย่าน — อดีตและปัจจุบันอยู่ร่วมกันได้อย่างสงบงดงาม นอกจากนี้ ถนนจันทน์ยังเป็นที่ตั้งของสมาคมแต้จิ๋วแห่งประเทศไทย (泰国潮州会馆) ศูนย์รวมอันทรงเกียรติของชาวแต้จิ๋วในประเทศไทย ซึ่งสมาคมฯ ของเราเพิ่งได้รับเกียรติเข้าเยี่ยมคารวะเมื่อเดือนมิถุนายนที่ผ่านมาอีกด้วย
ปัจจุบัน แม้ตึกสูงและคอนโดมิเนียมจะผุดขึ้นรายล้อมตามความเจริญของเมือง แต่จิตวิญญาณแต้จิ๋วของย่านยังคงเต้นอยู่ — ร้านค้าเก่าแก่ของครอบครัวเชื้อสายจีนยังเปิดขายจากรุ่นสู่รุ่น ศาลเจ้ายังหอมควันธูปในวันไหว้ ส่วนถนนเจริญราษฎร์ที่ตั้งของสมาคมฯ นั้น แท้จริงเป็นถนนที่ตัดขึ้นใหม่ภายหลัง ซึ่งชาวย่านยังคงเรียกกันติดปากมาจนทุกวันนี้ว่า "ถนนตัดใหม่" การที่สมาคมวัฒนธรรมแต้จิ๋วและภาษา (ประเทศไทย) เลือกตั้งที่ทำการบน "ถนนตัดใหม่" กลางย่านประวัติศาสตร์แห่งนี้ ก็เปรียบเสมือนถนนสายใหม่ที่มาต่อลมหายใจให้ถิ่นเก่า — จุดตะเกียงดวงใหม่ให้ภาษาและวัฒนธรรมแต้จิ๋วส่องสว่างในถิ่นเดิมของบรรพบุรุษอีกครั้ง ทุกวันเสาร์ เสียงเรียนภาษาแต้จิ๋วจากห้องเรียนของสมาคมฯ ได้ดังขึ้นในย่านที่อากงอาม่าเคยใช้ภาษานี้ค้าขายเมื่อร้อยกว่าปีก่อน
🗣️ เกร็ดแต้จิ๋วประจำย่าน:
家己人 (กากี่นั้ง) — "คนกันเอง" หัวใจของย่านนี้ที่คนแต้จิ๋วลงขันสร้างสุสานให้พี่น้องร่วมถิ่น
义山— สุสานสาธารณะที่ชุมชนจีนโพ้นทะเลร่วมลงขันสร้าง
厝边 (ฉู่ปอี) — "เพื่อนบ้าน" คำอบอุ่นที่เข้ากับย่านพหุวัฒนธรรมแห่งนี้
🚶 ชวนไปเดิน: ลง BTS สุรศักดิ์ → วินเข้าถนนจันทน์ → สวนสุขภาพสมาคมแต้จิ๋ว (04.00–20.00 น.) → เดินชมย่านวัดดอน–กิ่งจันทน์ → ปิดท้ายที่สมาคมวัฒนธรรมแต้จิ๋วและภาษา (ประเทศไทย) ถนนเจริญราษฎร์ — มาวันเสาร์บ่าย แวะฟังคลาสภาษาแต้จิ๋วได้เลย
✍️ เรื่อง: ตี๋เป็ด ·
📚 เรียบเรียงจาก: วิกิพีเดีย (สุสานแต้จิ๋ว/ถนนจันทน์) · ศิลปวัฒนธรรม · Sarakadee Lite · The Standard