ครกหินพร้อมสาก

ครกใบนี้สกัดจากหินแกรนิตทั้งก้อน ทรงกลมปากหนา มีหูจับยื่นออกสองข้างสําหรับยกและตรึงไม่ให้ครกขยับขณะตํา ผิวนอกยังคงรอยสกัดหยาบ ส่วนผิวในสึกเรียบเป็นเงาจากการเสียดสีมาหลายสิบปี สากทําจากหินชนิดเดียวกัน ทรงกระบอกปลายมน ขนาดพอดีมือ น้ำหนักของทั้งชุดมากพอที่จะทําให้การตําอาศัยแรงตกของสากมากกว่าแรงกดของแขน ซึ่งเป็นหลักการที่ทําให้ครกหินตําได้ละเอียดกว่าครกไม้

ครกหินเป็นเครื่องครัวที่สะท้อนการผสมผสานทางวัฒนธรรมในครัวเรือนจีน–ไทยได้ดีที่สุดชิ้นหนึ่ง เพราะครกใบเดียวถูกใช้ทั้งตํากระเทียม พริกไทย และรากผักชีสําหรับปรุงอาหารจีน ตําเครื่องแกงและน้ำพริกแบบไทย และตําแป้งข้าวเหนียวสําหรับทําขนมเข่งและขนมเทียนในเทศกาลตรุษจีน ครัวของครอบครัวจีนในไทยจึงไม่เคยเป็นครัวจีนล้วน หากเป็นพื้นที่ที่สองวัฒนธรรมอาหารมาบรรจบกันตั้งแต่รุ่นแรก

ในถิ่นแต้จิ๋วเอง ครกมีบทบาทเฉพาะในการทําเครื่องปรุงประจําถิ่น เช่น การตําพริกและกระเทียมทําน้ำจิ้ม การโขลกเนื้อปลาให้เหนียวสําหรับทําลูกชิ้นปลาแต้จิ๋วที่ขึ้นชื่อเรื่องความเด้ง และการตําเครื่องเทศสําหรับหมักเนื้อ ความอร่อยของอาหารแต้จิ๋วหลายอย่างขึ้นอยู่กับเนื้อสัมผัสที่เครื่องจักรทําแทนได้ไม่เหมือนเดิม แม่ครัวรุ่นเก่าจํานวนมากจึงยังยืนยันที่จะใช้ครกอยู่จนทุกวันนี้

ครกที่ใช้สืบทอดกันมาหลายชั่วอายุคนมักถูกถือว่าเป็นของประจําบ้านที่ไม่ควรขายหรือทิ้ง บางบ้านถือเป็นเคล็ดว่าครกที่ใช้มานานจะ"มีรส" อยู่ในเนื้อหิน และการยกครกออกจากบ้านเท่ากับยกความอุดมสมบูรณ์ออกไปด้วย ความเชื่อลักษณะนี้พบได้ทั้งในวัฒนธรรมจีนและไทย ซึ่งอาจเป็นเหตุผลหนึ่งที่ทําให้ครกหินยังคงอยู่ในครัวไทยเชื้อสายจีนมาจนถึงปัจจุบัน