จดหมายโพยก้วนและซองโพยก้วน

ในกรอบทองบรรจุเอกสารสามฉบับ ทั้งหมดเป็นใบส่งเงินและจดหมายของ “โพยก้วน” ระบบส่งเงินและข่าวสารกลับบ้านเกิดของชาวจีนโพ้นทะเล ฉบับซ้ายเป็นแบบพิมพ์สีแดงของ “光益裕匯兌銀信局” ระบุชื่อผู้รับ ตําบล และอําเภอปลายทางในถิ่นแต้จิ๋ว ฉบับกลางเป็นจดหมายเขียนด้วยพู่กันบนกระดาษของ “永昌盛銀信局有限公司” ระบุจํานวนเงินเป็นตัวอักษรจีน ส่วนฉบับขวาเป็นใบของ “泰興匯兌銀信” ที่ยังคงติดแสตมป์ไทยประทับตราไปรษณีย์ไว้ครบถ้วน ด้านหลังจัดแสดงซองโพยก้วนกระดาษนํ้าตาลพิมพ์อักษร “批” ตัวโตกลางซอง พร้อมคํากํากับ “啟” และ “珍重”

โพยก้วนเกิดขึ้นเพราะระบบธนาคารและไปรษณีย์ระหว่างประเทศในยุคแรกยังเข้าไม่ถึงหมู่บ้านชนบทในกวางตุ้ง ผู้อพยพที่ทํางานอยู่ในสยามจึงฝากเงินและจดหมายไว้กับ “จุ้ยแก” หรือผู้เดินโพย ซึ่งจะรวบรวมนํากลับไปส่งถึงมือครอบครัวที่บ้านเกิดด้วยตนเอง แล้วนําใบตอบรับที่ญาติเขียนกลับมามอบให้ผู้ส่งเป็นหลักฐาน ระบบนี้ทํางานด้วยความไว้วางใจล้วน ๆ โดยไม่มีกฎหมายรองรับ และแทบไม่เคยมีเรื่องยักยอก เพราะผู้เดินโพยส่วนใหญ่เป็นคนหมู่บ้านเดียวกันกับผู้ส่ง

เงินจํานวนไม่มากในแต่ละฉบับคือค่าข้าวสาร ค่ายา ค่าเล่าเรียนของลูก และค่าซ่อมบ้านของพ่อแม่ที่อยู่อีกฟากทะเล การส่งโพยก้วนอย่างสมํ่าเสมอจึงเป็นการแสดงความกตัญญูที่จับต้องได้ที่สุดของลูกชายที่จากบ้านมา และเป็นเหตุผลที่ทําให้ผู้อพยพจํานวนมากยอมทํางานหนักและใช้จ่ายกับตนเองอย่างประหยัดที่สุด

องค์การยูเนสโกได้ขึ้นทะเบียนเอกสารโพยก้วนไว้ในทะเบียนความทรงจําแห่งโลกเมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๖ ในฐานะหลักฐานการอพยพและการส่งเงินกลับบ้านของชาวจีนโพ้นทะเลที่สมบูรณ์ที่สุดชุดหนึ่ง เอกสารในกรอบนี้จึงมีสถานะเป็นทั้งของใช้ที่ตกทอดในครอบครัว และเป็นเอกสารประวัติศาสตร์ระดับสากล